Καθαρά Δευτέρα: Ο χαρταετός και η ιστορία του

Του Κωνσταντίνου Τανιά

Το έθιμο του χαρταετού είναι άμεσα συνδεδεμένο με την Καθαρά Δευτέρα και τις ημέρες της Αποκριάς. Μικροί και μεγάλοι, ανυπόμονα περιμένουν την Κ. Δευτέρα για να γεμίσουν τον ουρανό με χαρταετούς. Η συνήθεια αυτή κρατάει εδώ και χρόνια. Ξέρουμε, όμως, το λόγο για τον οποίο πραγματοποιείται; Ποια ήταν η χώρα που πρώτη επιχείρησε το πέταγμα του;

Ο χαρταετός πετάει για πρώτη φορά γύρω στο 200 π.Χ στην Κίνα και τη Μαλαισία. Εκεί, κατασκευάζονται οι πρώτοι χαρταετοί από μετάξι και μπαμπού και μάλιστα με τη μορφή που έχουν μέχρι σήμερα στις χώρες αυτές, η οποία δεν είναι άλλη από τη μορφή του δράκου. Από τις δύο αυτές χώρες, οι χαρταετοί ταξιδεύουν στην Κορέα και την Ιαπωνία για να εμπλουτισθούν με περισσότερα σχέδια.

Γύρω στο 1400 μ.Χ, οι Ευρωπαίοι εξερευνητές που ταξιδεύουν στις χώρες της Ασίας φέρνουν τους χαρταετούς στην γηραιά ήπειρο, όπου κατά τους δύο Παγκόσμιους πολέμους χρησιμοποιούνται ως συσκευές παρατήρησης.

Άλλοι έδεναν σ’ αυτούς (γραμμένες πάνω σε μικρότερο χαρτί) τις αρρώστιες και τις συμφορές και τις άφηναν να φύγουν μακριά, άλλοι έστελναν προς τα επάνω τις ευχές και τις επιθυμίες τους και άλλοι προσάρμοζαν μικρές φλογέρες στο κεφάλι του αετού, για να σφυρίζουν και να διώχνουν τα κακά πνεύματα. Τέλος, άλλοι σήκωναν ομαδικά τους αετούς, σαν προσευχή στον ουρανό κι έψαλλαν ύμνους.

Η συνήθεια του πετάγματος χαρταετού παραμένει στις μέρες μας δημοφιλής στην Κίνα, την Ιαπωνία, την Ινδία και στο Αφγανιστάν.

Σήμερα, κάθε χώρα έχει τα δικά της έθιμα γύρω από το πέταγμα του χαρταετού.

 

  • Κίνα

 

Στην Κίνα θεωρείται ιεροτελεστία από την κατασκευή του έως και το πέταγμά του και μάλιστα διοργανώνονται διαγωνισμοί κάθε χρόνο για τον καλύτερο χαρταετό. Μάλιστα, οι Κινέζοι πιστεύουν ακόμα και σήμερα ότι πετώντας το χαρταετό διώχνουν την κακή τύχη κι ότι όσο ψηλότερα φτάσει, τόσο καλύτερη τύχη θα έχουν.

 

  • Ιαπωνία

 

Στην Ιαπωνία και συγκεκριμένα στην Οσάκα, κάθε χρόνο την πέμπτη μέρα του Μαϊου, οι μικροί Ιάπωνες περιμένουν την «Ημέρα των Παιδιών». Εκείνη την ημέρα, οι οικογένειες που έχουν μικρούς γιους συνηθίζουν να ανεμίζουν στον κήπο πολύχρωμες κορδέλες και πελώριους χαρταετούς σε σχήμα κυπρίνου, που τους έχουν δέσει σ’ ένα μεγάλο στύλο από μπαμπού μ’ έναν ανεμόμυλο στην κορυφή του.

 

 

  • Ινδία

 

Μια από τις πιο εντυπωσιακές γιορτές πραγματοποιείται εδώ και χιλιάδες χρόνια στη Βόρεια Ινδία. Είναι η γιορτή «Basant», η οποία πραγματοποιείται κάθε Φεβρουάριο στο Πακιστάν για την υποδοχή της άνοιξης. Σε αυτήν τη γιορτή, όλοι λαχταρούν να κατακτήσουν με το χαρταετό τους τον ουρανό, πράγμα που θα τους εξασφαλίσει η χρήση των πιο καλών υλικών, και ιδιαίτερα του ανθεκτικότερου σπάγκου, ο οποίος επικαλύπτεται με σκόνη γυαλιού.

 

  • Ελλάδα

 

Ο χαρταετός έφθασε στην Ελλάδα πρώτα από τα λιμάνια της Ανατολής (Σμύρνη-Χίο-Κωνσταντινούπολη), τα λιμάνια της Επτανήσου, των Πατρών και ακολούθησαν τα αστικά κέντρα, όπου μπορούσε κανείς να αγοράσει σπάγκο και χρωματιστό χαρτί. Ο συμβολισμός του πετάγματος του χαρταετού στην ελληνική χριστιανική παράδοση είναι αρκετά συναφής με τον κινεζικό. Για την ακρίβεια συμβολίζει το πέταγμα της ανθρώπινης ψυχής προς το Θείο. Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη μέρα της Σαρακοστής, που οι χριστιανοί αρχίζουν τη σωματική και πνευματική τους κάθαρση μέσω της μεγάλης νηστείας του Πάσχα.

 

Οι ονομασίες του χαρταετού στις διάφορες χώρες

 

Γερμανία: Drachen, που σημαίνει δράκος.

Ιαπωνία: Τάκο, που σημαίνει χταπόδι και σχετίζεται με τους πολλούς σπάγκους που κρέμονται από αυτόν.

Μεξικό: Papalote, που σημαίνει πεταλούδα.

Αγγλία: Kite, το οποίο είναι όνομα ενός πουλιού.

Ελλάδα: Στη χώρα μας, πέρα από τη γνωστή ονομασία «χαρταετός», στη Θράκη τον αποκαλούν και «πετάκι», ενώ στα Επτάνησα «φύσουνα».

 

 

Πληροφορίες: dikaiologitika.gr, iellada.gr, enikos.gr