“Πως πέρασε η Ελλάδα την ιδεολογική της καραντίνα; “

Άρθρο γνώμης της Δήμητρας Φαντίδου,Πολιτικός-Διοικητικός Επιστήμονας, Policy Analyst (MPA), Νεολαια-Γραμματεία Τομέα Δικαιοσύνης Κιν. Αλλαγης

 

Ευρώπη 2020 και κορωνοϊός· και διαμάχες για το τι πρέπει –ή δεν πρέπει- να κάνουν τα κράτη, σε ένα περιβάλλον που μόνο ενωμένη Ευρώπη και αλληλεγγύη των πολλών δε θυμίζει. 

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα λίγο από την αρχή. 

Ο Κορωνοϊος χτυπά με κάθε ευκαιρία την Ευρώπη. Κι από το χτύπημα αυτό δε γλιτώνει κανένα από τα συμβαλλόμενα μέρη της. Πανδημία με αναρίθμητα αρνητικά, κινδύνους, καταστροφικες επιπτώσεις, φόβους, ανησυχίες για την επόμενη μέρα και απώλειες, που ίσως δεν ξεπεραστούν ποτέ. Ναι. 

Μήπως όμως αυτή η συγκυρία θα δώσει a posteriori διάβημα να προχωρήσουμε ένα βήμα παραπέρα, με πρωτοβουλίες ουσίας, αίσθημα ευθύνης και έχοντας ως στόχο τη διαφύλαξη της κοινωνικής συνοχής; Γιατί, για να ακριβολογούμε, τα προαναφερθέντα στη σημερινή εικόνα της Ελλάδας -προ και υπό του δόγματος Κορωνοϊου- σίγουρα δεν πλεονάζουν 

Όχι όχι! Δε θα πω ότι είναι ανύπαρκτα χρόνια τώρα (;) γιατί κινδυνεύω να χαρακτηριστώ προκατειλημμένη. Εν προκειμένω, όμως η ευθύνη έχει ιεραρχική δομή και ξεκινά από αυτούς που αποφασίζουν. Πρώτη στη λίστα; Η κυβέρνηση. 

Πράγματι, τα –άλλοτε- συλλογικά και δημόσια αγαθά, που αγορά και εταιρίες αδυνατούν να προσφέρουν, μπορούν πολύ –πάρα πολύ- εύκολα να «εκφυλιστούν- από το διαρκώς συρρικνούμενο, κατά το δοκούν, κράτος. Αρκεί μονάχα να λάβουμε υπόψη μας τρεις έννοιες: Παιδεία, Υγεία, Αγαθά κοινής ωφελείας. Και τα τρία, με το δικό τους τρόπο γίνονται μπαλάκι των πολιτικών αντιπαραθέσεων των εκάστοτε αντιπολιτευόμενων πολιτικών παραγόντων σε μια Δημοκρατία. 

Ας επισημάνουμε όμως, στο σημείο αυτό, πως αντιπαραβάλλεται το νεοφιλελεύθερο παράδοξο με όρους Δημοκρατικού Σοσιαλισμού. Άλλωστε, οι όροι που μια Δημοκρατία θέτει -κι όχι το εκτεταμένο μέγεθος ενός κράτους- είναι αυτοί που υποδεικνύουν στη νεοφιλελεύθερη πτέρυγα τους αναγκαίους συμβιβασμούς. «Κι ας πάει το έλλειμμα λίγο παραπάνω, αν είναι να επενδύσουμε στη Δημόσια και Δωρεάν Υγεία», έλεγαν κάποτε οι σοσιαλιστές και οι προοδευτικοί σε όλη την Ευρώπη. Λαμβάνοντας βεβαία υπόψιν πως στην Ελλάδα, η Δεξιά πατροπαράδοτα -με σημερινούς όμως όρους, η νεοφιλελεύθερη κυβερνώσα Δεξιά, σε αυτή θα εστιάσω- απέρριπτε την ίδια την έννοια του συλλογικού αγαθού, -όπου Συλλογικό Αγαθό αυτά τα δικαιώματα ανεμπόδιστης και καθολικής πρόσβασης στην παιδεία και την ιατρική περίθαλψη που για κάποιους είναι αδιαπραγμάτευτες αυταξίες-, τότε ο αστάθμητος παράγοντας-Covid 19 κατέφθασε στη Γηραιά Ήπειρο μάλλον με πρόσημο Πολιτικό. 

Ε γιατί, μπορεί να ήμασταν μικροί και ρομαντικοί φοιτητές, αλλά, για να ακριβολογούμε, θυμόμαστε κάποιους να ενισχύουν -εκτός Πανεπιστημίου- και ιδεολογικά την υπονόμευση του Εθνικού Συστήματος Υγείας. *Κι εντός Πανεπιστημίου. Αλλά εκεί επρόκειτο κατά κόρον για υπονόμευση άλλων Δημοσίων Αγαθών, εξίσου γνώριμων -αλλά θα μιλήσω Λίγο πιο κάτω εκτενώς γι’ αυτά-. Αρκετές μέρες μετά την εμφάνιση του σε ελληνικά εδάφη, δε θα πω όμως τα κλασσικά. Τα ξέρουμε. Τα ξέραμε. Κι όσοι τα αγνοούσαν (ή τα προσπερνούσαν), τα εμπέδωσαν. 

Το Εθνικό Σύστημα Υγείας θα μπορούσε και θα έπρεπε να ήταν καλύτερα προετοιμασμένο, όχι εξευτελισμένο, όχι υποστελεχωμένο, όχι διαρκώς υποτιμημένο, για να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε, ακόμα και μια μη προβλέψιμη απειλή. 

Αλλά, να δείτε πως το είπε τις προάλλες ο υφυπουργός Οικονομικών, κι αρμόδιος για θέματα δημοσιονομικής πολιτικής, κ. Σκυλακάκης; Α ναι. «Είναι η εκδίκηση του Κέινς αυτό που συμβαίνει αυτές τις ημέρες». Όχι, θα μείνω λίγο εδώ. Εκδίκηση ενός κορυφαίου Οικονομολόγου, του οποίου η θεωρία και οι επισημάνσεις ήταν αυτές που προσέδωσαν το κοινωνικό πρόσημο στην οικονομική επιστήμη, τα παρελκόμενα της Πανδημίας. Ναι είναι παραπάνω από έκδηλο πως αν επιχειρήσουμε να αντιμετωπίσουμε την κρίση που έρχεται (γιατί, ακόμη δεν έχει αρχίσει) με μαθηματική ακρίβεια θα ξαναζήσουμε τον εφιάλτη που ακολούθησε της πενταετίας 2004-2009. Και αποδέχομαι πως κάποιοι εξ’ ημων μάθαμε πια από τον Keynes πως η οικονομική τόνωση και τα κίνητρα πρέπει να δίνονται όσο το δυνατόν πιο νωρίς. 

Αλλά, και να μου το περιέγραφαν με πραγματικά γεγονότα και ονόματα λίγους μήνες πριν, δε θα το πίστευα ποτέ. Αυτό, δηλαδή, πως οι πολιτικοί πατέρες των παιδιών που διατείνονταν για αυτονόητα και αδιανόητα μέσα σε Δημόσια Πανεπιστήμια και θιασώτες του εκμαυλισμού του κοινωνικού κράτους σήμερα θα κάνουν σημαία τους το ΕΣΥ. 

Δύσκολες (ιδεολογικές) στιγμές για τους συντρόφους εκ δεξιών. 

Κι αν πάω στα ευρωπαϊκά, εκεί να δεις λυγμό και οδυρμό. Μια δεύτερη ιστορική ευκαιρία, παρά το δημοκρατικό της έλλειμμα, είχε η Ευρωπαϊκή Ένωση να (απο)δείξει ότι μπορεί να αποτελέσει το στήριγμα και αντίβαρο στις δυσκολίες των αδύναμων χωρών, δέκα χρόνια μετά τις καθ’ ολοκληρίαν αποτυχημένες κινήσεις εξυγίανσης της κρίσης (οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής, αξιών και ανθρώπων) του 2010, και; Φωνή βοώντος εν τη ερήμω. 

Μα καμία επιθυμία να αποδείξει πως έχει και ρόλο και λόγο στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, και είναι κάτι παραπάνω από μια Ενιαία Αγορά και πως δεν απουσιάζει κάθε άλλη ουσιαστική πολιτική σύγκλισης και συνοχής; **Ιστορική ευκαιρία, που ίσως δε θα υπάρξει ξανά, όσο αφού μας υπενθυμίζει πως έκαστος όσο οικονομικά ισχυρός κι αν είναι, δεν θα ευημερήσει αν γύρω του επικρατήσει η καταρράκωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. 

Κι εμείς τι κάνουμε; Οτιδήποτε άλλο πέραν του να πιέσουμε για να διεκδικήσουμε από κοινού ένα καθ’ όλα ισχυρό σύστημα υγείας *δημόσιο, αποτελεσματικό, μη γραφειοκρατικό, οικονομικό και προπάντων ανθρώπινο και να παλέψουμε για ένα σύστημα παιδείας με ισχυρό το ψηφιακό στοιχείο και προσιτό σε όλους , που θα αναδεικνύει τα ταλέντα της νέας γενιάς, της γενιάς μας. Δεν υπάρχει πια δικαιολογία για την ενδεχόμενη στο μέλλον υπονόμευση της δημόσιας υγείας -όπως παρατηρήθηκε πρόσφατα από ευυπόληπτα στελέχη της κυβερνήσεως-. 

Ναι, θα γίνω γραφική. Αλλά, όσοι είχαμε την τύχη να φοιτήσουμε σε δημόσια σχολεία και Πανεπιστήμια γνωρίζουμε, μεταξύ άλλων πως σίγουρα υπάρχουν κι αυτοί που δεν διαθέτουν τον περί ου ο λόγος εξοπλισμό και δυνατότητες απόκτησης του. 

Ναι, υπάρχουν κι αυτά τα παιδιά ανάμεσα μας. Αντ’ αυτού βεβαία μεταξύ ημών που στηνόμαστε δυο συνεχόμενες ημέρες στις τηλεοράσεις μας, για να ακούσουμε κάποιο νέο στοιχείο επανεκκίνησης μερικώς ή ολικώς των Πανεπιστημιακών Ιδρυμάτων -με ό,τι ο όρος συνεπάγεται- είναι αυτοί που έχουν 

αφήσει τα σπίτια τους. Αυτοί που δε μπορούν να επαναπατριστούν. Αυτοί που δεν έχουν πια την οικονομική αντοχή να διατηρήσουν τα σπίτια τους. Αυτοί που είναι μια ανάσα πριν το πτυχίο. 

Καλά είμαστε κι εμείς οι Μεταπτυχιακοί Φοιτητές, με διπλωματικές ένα βήμα πριν την παρουσίαση, PhD Candidates με διατριβές, Ερευνητές, Μεταδιδάκτορες με ολοκληρωμένες μελέτες, που βεβαία έχουμε μάλλον ακατανόητες και πλεονάζουσες αξιώσεις αν ζητήσουμε να μεριμνήσει το Υπουργείο Παιδείας (;), Δια βίου μάθησης (;) και Θρησκευμάτων (!) και για αυτά. 

Εν κατακλείδι, γιατί μπορεί και να κούρασα: Point 1: Ασχοληθήκαμε με το Δημόσιο Σύστημα Υγείας όταν δεν είχαμε άλλη επιλογή, και ήταν ηλίου φαεινότερο πως αν δε γίνει ούτε τότε και παραμείνουμε στο νεοφιλελεύθερο βούρκο, Λομβαρδια επί 2, χωρίς πολλές περιστροφές. Ώμο, αλλά ειλικρινές. Point 2: Στα αναμενόμενα, και χωρίς εκπλήξεις, κανένα ενδιαφέρον για την παιδεία και τις βαθμίδες της, πολλώ δε μάλλον πέραν της δευτεροβάθμιας. Γενικά δε θα χαθεί το εξάμηνο και θα ολοκληρωθούν οι εξεταστικές. Λογικά σε κάποια επόμενη ανυπολόγιστη καταστροφή, ίσως δοθεί το κατάλληλο ερέθισμα ενασχόλησης και με αυτό το δημόσιο αγαθό. *Αν ως τότε παραμείνει δημόσιο, γιατί δε μιλάω για ΙΕΚ ή Κολέγια και δε ξέρω κατά πόσον ακούγομαι;;; Point 3: Κατά τα λοιπά, όλα κυλούν ομαλά και χωρίς αναταραχές στο ζήτημα προστασίας των κοινωνικών ομάδων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες μετακίνησης, ολοκληρωμένης υγειονομικής φροντίδας και ψυχοκοινωνικής ενδυνάμωσης. Δεν υπάρχει, όπως ήταν αναμενόμενο καμία περαιτέρω πρόβλεψη και κανείς κεντρικός σχεδιασμός για την κάλυψη όλου του φάσματος των καθημερινών αναγκών τους. Σήμερα, παρατηρητές μιας κρίσης, που δεν έχουμε το αβαντάζ της σύντομης παρουσίασης της σε χρονοδιάγραμμα με αρχή-μέση-τέλος. Δε γνωρίζουμε πόσο θα διαρκέσει. Αυτό που μάλλον μπορούμε να υπογραμμίζουμε με βεβαιότητα είναι η επιστροφή του κράτους στη θέση του οδηγού. 

Όπερ εστί, κράτος ικανό να ορίσει το αναγκαίο θεσμικό πλαίσιο και τα εχέγγυα της διαφάνειας, της δικαιοσύνης, της ελευθερίας και της αξιοκρατίας, με πλήρη σεβασμό των ατομικών και συλλογικών δικαιωμάτων, ίσες ευκαιρίες για όλους όπως και μία συμπεριληπτική και βιώσιμη οικονομία. 

Ελλάδα, 2020 done. Πάμε για τα επόμενα