«Brain Drain»: Μία μορφή γενοκτονίας στον 21ο αιώνα

Του Κωνσταντίνου Τανιά

Το φαινόμενο της φυγής του εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού στο εξωτερικό δεν είναι καινούριο. Από τη δεκαετία του 1990, η ύπαρξη του «Brain Drain» ήταν έντονη, ενώ σήμερα με την οικονομική κρίση να κορυφώνεται, το φαινόμενο της «διαρροής εγκεφάλων» έχει λάβει σημαντικές διαστάσεις. Αναζητώντας μια καλύτερη τύχη στο εξωτερικό, οι νέοι άνθρωποι υψηλού μορφωτικού επιπέδου εγκαταλείπουν την Ελλάδα, με σκοπό να αξιοποιήσουν τις γνώσεις που έχουν αποκομίσει.

 

Ποσοστά και χρονολογίες

Αν και ο πληθυσμός της Ελλάδας αντιστοιχεί στο 0,15-0,20% του πληθυσμού της Γης, το 3% των παγκοσμίως διακεκριμένων επιστημόνων είναι Έλληνες, το δημοσιευμένο επιστημονικό έργο των οποίων κατά 95% έχει παραχθεί στο εξωτερικό. Από αυτούς, το 85% βρίσκεται εκτός Ελλάδας, ενώ από τους εναπομείναντες στη χώρα οι περισσότεροι έχουν πρόθεση να φύγουν. Κατά τη χρονική περίοδο 2008-2010, οι Έλληνες πτυχιούχοι στο εξωτερικό κυμαίνονταν γύρω στις 114.000-139.000, σε ποσοστά 9-11%. Την πενταετία 2009-2014, μετανάστευσαν από τη χώρα μας 20.000 επιστήμονες, καθώς και το 2015-μια δύσκολη οικονομικά χρονιά-το ποσοστό των μεταναστών ήταν ιδιαίτερα αυξημένο. Όσον αφορά το χρονικό διάστημα 2000-2005 (προ κρίσης), 2.500 ήταν οι νέοι που άφησαν πίσω τους την Ελλάδα.

 

 

Επίπεδο σπουδών και ηλικίες

Σύμφωνα με έρευνα του κ. Λαμπριανίδη και του συνεργάτη του, κ. Πρατσινάκη, από τους 224.000 Έλληνες που μεταναστεύουν τα τελευταία χρόνια, οι 168.000 (75%) είναι πτυχιούχοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και από αυτούς οι 56.000 έχουν κάνει μεταπτυχιακές σπουδές. Επίσης, δεν είναι λίγοι οι απόφοιτοι πολυτεχνικών και ιατρικών σχολών. Σχεδόν οι μισοί από αυτούς (42%) έφυγαν από τη χώρα μας αμέσως μετά την αποφοίτησή τους, με στόχο τις μεταπτυχιακές τους σπουδές, έτσι ώστε να μετεξελιχθούν σε άτομα υψηλών δεξιοτήτων. Ο μέσος όρος ηλικίας των μεταναστών είναι τα 31 χρόνια, σημαντικά αυξημένος σε σχέση με τα έτη 1990-1999, που ήταν τα 24 χρόνια. Βέβαια, υπάρχει κι ένα ποσοστό μεταναστών 12% που φεύγει σε ηλικία μεγαλύτερη των 40 ετών, ένδειξη ότι πλέον η αποδημία είναι επιλογή ανάγκης.

 

 

Τομείς που πλήττονται ιδιαίτερα

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω κάποιοι τομείς, όπως των πολυτεχνικών και ιατρικών επαγγελμάτων, είναι νευρολογικής σημασίας και δημιουργεί μεγαλύτερο πρόβλημα στη χώρα η μετανάστευση όσων ανήκουν σ’ αυτούς τους τομείς. Στοιχεία του ΟΟΣΑ δείχνουν να μειώνεται σταδιακά η αναλογία γιατρών στην Ελλάδα, ενώ παλαιότερα η χώρα μας βρισκόταν στην πρώτη θέση παγκοσμίως, με 6,1 γιατρούς/1.000 κατοίκους. Επιπροσθέτως, σημαντικό ποσοστό Ελλήνων μεταναστών ανήκει στον κλάδο των μηχανικών και της πληροφορικής. Τα δύο αυτά επαγγέλματα αποτελούν φαινόμενο στον τομέα της «έξυπνης ανάπτυξης» και καινοτομίας στην Ελλάδα, αλλά απ’ ό,τι φαίνεται η κυριαρχία αυτών βρίσκεται στο εξωτερικό.

 

 

«Περιζήτητες» χώρες μετανάστευσης

Η Γερμανία, η Αμερική και η Αυστραλία ήταν μερικές από τις χώρες που δέχτηκαν τις μεγαλύτερες εισροές οικονομικών μεταναστών από τη χώρα μας και στις οποίες το ελληνικό στοιχείο διατηρήθηκε ζωντανό για πολλά χρόνια. Εκτιμάται πως μεταξύ 1946 και 1982, μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες μετανάστευσαν 211.000 Έλληνες. Περίπου μισό αιώνα αργότερα, η ιστορία επαναλαμβάνεται. Με την ανεργία στα ύψη, η Γερμανία συνεχίζει να αποτελεί μία από τις χώρες που επιλέγουν οι περισσότεροι Έλληνες, ενώ στη λίστα έχει ενταχθεί το Μπέλφαστ της Βόρειας Ιρλανδίας και το Ντουμπάι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.

 

 

Η αρχή του τέλους για το «Brain Drain»

Άραγε πώς είναι δυνατό να μπει «φρένο» στο φαινόμενο της φυγής των νέων; Σύμφωνα με το ΘΕΜΑ και τον αρμόδιο υπουργό της έρευνας, κ. Φωτάκη, «όλοι εμείς θεωρούμε πως η πολιτεία πρέπει να αποτελεί δημιουργό ευκαιριών για επιστημονική έρευνα και σταδιοδρομία σε ελκυστικούς θύλακες επιστημονικής ποιότητας». Λαμβάνοντας υπόψιν τα λεγόμενα του κ. Φωτάκη, «δεν αρκεί να έχουμε μονάχα θέσεις εργασίας για επιστήμονες, αλλά πρέπει να έχουμε και τα περιβάλλοντα εκείνα που εμπνέουν και ελκύουν για να κάνουμε δουλειά. Αυτό που επίσης πιστεύουμε, είναι πως η πολιτεία θα πρέπει να είναι υποστηρικτής και ρυθμιστής όλων εκείνων που αδυνατεί να κάνει ο ιδιωτικός τομέας, εξαιτίας του μεγάλου επιχειρηματικού κινδύνου. Η πολιτεία πρέπει να λειτουργεί ως εμπνευστής, να δημιουργεί εμβληματικές πρωτοβουλίες, ιδιαίτερα σε αναδυόμενους τομείς μεγάλης προστιθέμενης αξίας και να εμπνέει τους νέους επιστήμονες, κάτι που είναι απαραίτητο στις συνθήκες κρίσης που ζούμε».

Τα δύο νέα καινοτόμα προγράμματα του ΟΑΕΔ για τη στήριξη άνεργων νέων έως 29 ετών και πρώην αυτοαπασχολούμενων, προκειμένου να στήσουν τη δική τους επιχείρηση, αναλύει η διοικήτρια του Οργανισμού, κα Καραμεσίνη, σε συνέντευξή της στο «Έθνος-Εργασία». Όπως προαναγγέλλει η κα Καραμεσίνη, επί θύραις βρίσκονται:

 

  • Πρόγραμμα προώθησης της αυτοαπασχόλησης άνεργων νέων έως 29 ετών, οι οποίοι θα βοηθηθούν για την ωρίμανση της επιχειρηματικής τους ιδέας και τη σύνταξη του επιχειρηματικού τους σχεδίου και έπειτα θα στηριχθούν για την ίδρυση της επιχείρησής τους οικονομικά, με επιχορήγηση κεφαλαίου, αλλά και με δωρεάν παροχή συμβούλων από ειδικούς.
  • Πρόγραμμα «δεύτερης επιχειρηματικής ευκαιρίας» για άνεργους-πρώην αυτοαπασχολούμενους-εργοδότες που έκλεισαν τις επιχειρήσεις τους κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και στους οποίους θα δοθεί επιχορήγηση για να ξεκινήσουν μια νέα επιχειρηματική δραστηριότητα μόνοι ή μαζί με άλλους.

 

Όλα δείχνουν πως το φαινόμενο του «Brain Drain» στην Ελλάδα δεν εξαφανίζεται-τουλάχιστον αισθητά-αν και η κρίση έχει αρχίσει με δειλά βήματα να υποχωρεί.

 

«Καταξιωμένες» γνώμες επί του θέματος

Στο ΘΕΜΑ, ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας, μιλώντας για το «Brain Drain», δήλωσε: «Η Ελλάδα μας, αποχαιρέτησε αλλά περιμένει 400.000 νέα παιδιά, φρέσκα μυαλά, γεμάτα δύναμη και γνώσεις επιστήμης, τα οποία πήραν τον δρόμο της ξενιτιάς και της μετανάστευσης».

– Σε συνέντευξή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο καθηγητής του ΜΙΤ, κ. Δασκαλάκης, τόνισε: «Δε βλέπω να εμφανίζει μείωση η Διαρροή Εγκεφάλων από την Ελλάδα, αντίθετα διαπιστώνω ότι ακόμη και κάποιοι-αρχικά-αισιόδοξοι δημιουργοί εγχώριων νεοφυών εταιριών, τελικά απογοητεύονται και φεύγουν σε άλλες χώρες».

– «Η Ελλάδα δεν μπορεί να προσφέρει μισθούς ή εργασιακές συνθήκες που να μπορούν να ανταγωνιστούν τα κρατικά συστήματα υγείας στην Β. Ευρώπη, ενώ πλήγμα έχουν δεχθεί και τα ιδιωτικά νοσοκομεία», εξηγεί ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, κ. Πατούλης.

 

 

«Brain Drain» και εκλογές

 Πέντε μήνες μας χωρίζουν από τις Ευρωεκλογές του 2019 και ενόψει αυτού του γεγονότος, μιλώντας στη Βουλή, ο κ. Τσίπρας αναφέρθηκε στο δικαίωμα ψήφου των νέων του «Brain Drain». Συγκεκριμένα δήλωσε: «Εμείς θα δώσουμε το δικαίωμα ψήφου στους Έλληνες του εξωτερικού, εκεί που έστειλε η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας τα νέα μας παιδιά. Τα παιδιά αυτά, έχουν δικαίωμα να ψηφίσουν από τις χώρες διαμονής τους».

 

 

Προ των Πυλών η αναστροφή του «Brain Drain»

Όπως γίνεται αντιληπτό, συνεχώς πραγματοποιούνται προσπάθειες για την αντιμετώπιση του φαινομένου, έτσι ώστε η νέα γενιά ανθρώπων να παραμείνει στην Ελλάδα. Βέβαια, όλα δείχνουν πως η αναστροφή του «Brain Drain» δεν αποτελεί εύκολη υπόθεση, εφόσον οι συνθήκες εργασίας στη χώρα μας δύσκολα μπορούν να συγκριθούν με αυτές του εξωτερικού. Στην Ελλάδα της οικονομικής κρίσης, οι σύγχρονοι νέοι αναζητώντας επαγγελματική διέξοδο, βρίσκονται μπροστά από ένα μονόδρομο που ακούει στο όνομα «εξωτερικό», γεγονός που αποτελεί ελπίδα αναστροφής για την Ελληνική κοινωνία.