Σάτιρα, δια χειρός Τζίμη Πανούση

Ένα αφιέρωμα στον, ίσως πιο καυστικό καλλιτέχνη που πέρασε από τον ελληνικό καλλιτεχνικό χώρο.

Της Χριστίνα Βρούβα

Μεγάλωσα σε μία οικογένεια η οποία λάτρευε την κωμωδία και τη σάτιρα και όπως ήταν αναμενόμενο, μεταλαμπαδεύτηκε και σε μένα με μεγάλη επιτυχία. Στο σπίτι μας «μπήκαν» πολλές προσωπικότητες που «υπηρετούν» τη σάτιρα, όμως αν ξεχωρίσω κάποια ,μάλλον αυτή θα ήταν του Τζίμη Πανούση.

Τα τραγούδια και τα στιγμιότυπα των ζωντανών του εμφανίσεων, «έπαιζαν» συχνά στην οθόνη του υπολογιστή. Οφείλω να ομολογήσω, πως το διασκέδαζα αρκετά και ας μην καταλάβαινα σχεδόν τίποτα. Σιγά-σιγά μεγάλωνα και άρχισα να καταλαβαίνω.

 

Κάπου τον Οκτώβριο του 2017 είχε έρθει για παραστάσεις στη Θεσσαλονίκη. Ειλικρινά, δεν θυμάμαι γιατί δεν πήγα. Δύο μήνες αργότερα, μαθεύεται πως κατέρρευσε πάνω στην σκηνή του «Κυττάρου», τη στιγμή που ερμήνευε το «Σουζάνα». Λίγες μέρες μετά, υπεβλήθη σε αγγειοπλαστική επέμβαση. Το Σάββατο 13 Ιανουαρίου 2018, ο Τζίμης υπέστη καρδιακή ανακοπή, δεν τα καταφέρνει και κάπως έτσι «φεύγει», αφήνοντας πίσω του ένα πλούσιο, διαχρονικό έργο αλλά και την οικογένεια του.

(Το τραγούδι «Σουζάνα» βγήκε το 1985 και η μουσική είναι παρμένη από το «Susanna» των The Art Company.)

Ο Δημήτριος Πανούσης γεννήθηκε στις 13 Φεβρουαρίου 1954 στην Αθήνα και μεγάλωσε στο Χολαργό. Στις αρχές της δεκαετίας του 70’, συμμετείχε σε θιάσους ως ηθοποιός, τραγουδιστής  και μουσικός. Στα τέλη της ίδιας δεκαετίας δημιουργούνται οι «μουσικές ταξιαρχίες», στις οποίες ο Τζίμης κάνει τα φωνητικά και γράφει στίχους χλευάζοντας την πολιτική, τη κοινωνία αλλά και τα πρόσωπα της επικαιρότητας.

(Το «Αχ, Ευρώπη» κυκλοφόρησε το 1985 από τον δίσκο «Hard Core».)

Έκαναν ζωντανές εμφανίσεις σε γνωστά μαγαζιά της Αθήνας, αποκτώντας ολοένα και περισσότερο κοινό. Κύριο «συστατικό» των «live», ήταν η σάτιρα. Η πρώτη τους κασέτα κυκλοφορεί το 1980 με τίτλο «Disco Tsoutsouni» και η πρώτη τους δισκογραφική δουλειά κυκλοφόρησε το 1982 με τίτλο «μουσικές ταξιαρχίες». Αργότερα «βγαίνουν» οι δίσκοι «Αν η γιαγιά μου είχε ρουλεμάν» και το «Hard Core», το οποίο ήταν σε ζωντανή ηχογράφηση.

 

(Συναυλία στο γήπεδο Ριζούπολης το 1984)

Οι «μουσικές ταξιαρχίες» θεωρήθηκαν από τα καλύτερα ροκ συγκροτήματα της δεκαετίας του 80’. Βέβαια, δεν ήταν λίγες οι φορές που λογοκρίθηκαν λόγω των «προκλητικών» στίχων τους. Μάλιστα, το 1981 συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια συναυλίας στην Καρδίτσα, με την κατηγορία  της περιύβρισης κατά της αρχής και του κράτους και για εξύβριση των θείων. Καταδικάστηκαν σε φυλάκιση αλλά αθωώθηκαν από το εφετείο.

Το 1986, εκδίδεται το άλμπουμ «Κάγκελα παντού», το οποίο είναι το πρώτο με το όνομα του Πανούση χωρίς την υπόλοιπη ομάδα του. Κάπως έτσι, αρχίζει η σόλο καριέρα του και συνεχίζει τον επόμενο χρόνο με το «χημεία και τέρατα».

(Το «κάγκελα παντού» ήταν το πρώτο βίντεο κλιπ που γυρίστηκε στην Ελλάδα αλλά και το πρώτο που απαγορεύτηκε η προβολή του στην τηλεόραση)

Ο Τζίμης κυκλοφόρησε και άλλους δίσκους, κάνοντας καυστική σάτιρα σε οτιδήποτε συνέβαινε εκείνη την περίοδο. Βέβαια, οι στίχοι των τραγουδιών θυμίζουν εξαιρετικά τη σημερινή εποχή καθώς, τα προβλήματα του τότε παραμένουν ίδια με τώρα.

(Ο «Νεοέλληνας» βγήκε το 1993 και 26 χρόνια μετά παραμένει το ίδιο επίκαιρο.)

Όμως, δεν «στάθηκε» μόνο στη μουσική σκηνή. Ασχολήθηκε για αρκετά χρόνια με το ραδιόφωνο, παρουσιάζοντας τη σατιρική εκπομπή «Δούρειος ήχος» από το 1988 μέχρι το 1997, στους σταθμούς Top Fm, Flash 9.65, 88 μισό Θεσσαλονίκης και άλλους. Το 2002, άρχισε την εκπομπή με όνομα, «Ακραία Επικοινωνιακά Φαινόμενα» στον ΣΚΑΙ 100,3.

Ο Πανούσης έκανε και κινηματογραφικές εμφανίσεις με πιο χαρακτηριστική αυτή στο «Δράκουλα των Εξαρχείων», όπου και πρωταγωνιστούσε. Η ταινία κυκλοφόρησε το 1983 και συγκαταλέγεται στις πιο καλτ ελληνικές ταινίες.

(Στιγμιότυπο από την ταινία)

Τέλος, έγραψε έξι βιβλία τα όποια διατηρούσαν και αυτά την ίδια σαρκαστική και καυστική διάθεση. Κάποια από αυτά ήταν «Η ζάλη των τάξεων» το 1989,που περιέχει 40 ιστορίες ραδιοφωνικής φαντασίας που ακούστηκαν από την εκπομπή «Δούρειος Ήχος» στον Top FM την περίοδο 1988-89. Το 1996 εκδίδει το «Υγιεινή διατροφή», το οποίο αναφέρονταν στα 20 χρόνια παρουσίας του στον καλλιτεχνικό χώρο.

Ο Τζίμης Πανούσης, απέκτησε φανατικό κοινό το οποίο διασκέδαζε αλλά παράλληλα προβληματίζονταν από τα λεγόμενα του. Οι συναυλίες και αργότερα οι παραστάσεις του ήταν «Sold out». Εκεί μπορούσε να διακρίνει κανείς πληθώρα ηλικιών, από εφήβους μέχρι μεσήλικες. Δεν ήταν λίγοι βέβαια, αυτοί που τον χαρακτήρισαν αθυρόστομο και χυδαίο. Ο Τζίμης είχε «αιχμηρό» και ισχυρό λόγο, τον οποίο κάποιοι δεν μπορούσαν να «αντέξουν».

Είχε πολλές δικαστικές διαμάχες με πιο δημοφιλή, αυτή με τον Γιώργο Νταλάρα. Όλα ξεκίνησαν το 1997,όταν ο Γιώργος Νταλάρας έκανε συναυλίες για φιλανθρωπικό σκοπό, είτε υπέρ της Κύπρου. Ο Πανούσης τον σατίρισε έντονα στις παραστάσεις του, κάτι το οποίο ενόχλησε τον Νταλάρα.

Ο Νταλάρας λοιπόν, του κάνει μήνυση για συκοφαντική δυσφήμηση και ασφαλιστικά μέτρα εναντίον του. Επιπλέον, κάθε φορά που θα ανέφερε το όνομα του, θα πλήρωνε το ποσό του ενός εκατομμυρίου δραχμών.

Η υπόθεση όμως δεν κλείνει εδώ, ο Νταλάρας τον ίδιο χρόνο ζητά ποσό αποζημίωσης εκατό εκατομμυρίων δραχμών για ηθική βλάβη. Τελικά η υπόθεση έληξε με την καταδίκη του Πανούση σε φυλάκιση πέντε μηνών με αναστολή από το τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών.

Η προσωπική του ζωή ήταν μακριά από τα «φώτα» της δημοσιότητας. Έκανε δύο γάμους και απέκτησε δύο παιδιά. Έναν γιό από τον πρώτο του γάμο, τον Άρη και αρκετά χρόνια μετά από τον δεύτερο του γάμο μία κόρη, τη Φωτεινή.

(Το ντουέτο με τον Αλκίνοο Ιωαννίδη «Εγώ και εσύ μαζί», κυκλοφόρησε το 2006 για την ταινία «Toy story.)

Ο Τζιμάκος, όπως πολλοί τον αποκαλούσαν, συνδύασε με ένα μοναδικό τρόπο τη σάτιρα με το τραγούδι και το «Stand up comedy». Το χιούμορ του δεν είχε όρια και γι’ αυτό θεωρήθηκε αιρετικός και βωμολόχος, παρ’ όλα αυτά δημιούργησε κάτι πρωτοποριακό για την Ελλάδα που εκτιμήθηκε και θα παραμείνει αναλλοίωτο στον χρόνο.