Casus belli η ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Της Κατερίνας Μωυσοπούλου

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει τη διεύρυνση της ως μια ευκαιρία για την προώθηση της σταθερότητας και της ευημερίας για την Ευρώπη. Τα κριτήρια ένταξης μιας χώρας σε αυτήν, απαιτούν την επίτευξη της σταθερότητας των θεσμών που εγγυώνται τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα, το σεβασμό, την προστασία των μειονοτήτων και την ικανότητα αντιμετώπισης των ανταγωνιστικών πιέσεων και των δυνάμεων της αγοράς στο εσωτερικό της. Η αίτηση μιας χώρας για την ένταξη της στην Ε.Ε. αποτελεί την αρχή μιας μακράς και επίπονης διαδικασίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργεί με συγκεκριμένες διαδικασίες ένταξης και τα νέα μέλη γίνονται δεκτά μόνο εάν τηρούν όλες τις προϋποθέσεις. Από αυτή τη διαδικασία δε θα μπορούσε να λείπει, βέβαια, η ενεργή συγκατάθεση των θεσμικών οργάνων της Ε.Ε. και των κυβερνήσεων όλων των κρατών μελών της, καθώς και των υποψήφιων χωρών. Πιο συγκεκριμένα μια χώρα που επιθυμεί να ενταχθεί στην Ε.Ε. υποβάλλει αρχικά αίτηση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το οποίο ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογήσει το κατά πόσον η υποψήφια χώρα πληροί της προϋποθέσεις ένταξης.

Η Τουρκία υποβάλει αίτηση για την ένταξη της στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 1987, όμως μέχρι σήμερα δεν έχει καταφέρει να γίνει πλήρες μέλος αυτής, παρ΄όλες τις προσπάθειες που έχουν πραγματοποιηθεί εκ μέρους της. Η περίπτωση της εξετάζεται διαφορετικά από τα ήδη κράτη – μέλη της Ε.Ε. για ποικίλους λόγους. Ουσιαστικά το ερώτημα είναι αν όντως μπορεί η  Ε.Ε. να προχωρήσει σε μια νέα διεύρυνση και να ενσωματώσει την Τουρκία ως πλήρες μέλος αυτής. Είναι προφανές ότι η πορεία της Τουρκίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την ίδια και από το κατά πόσον η συμπεριφορά της συνάδει με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και τις ενωσιακές πρακτικές. Εξαρτάται, επίσης, και από το κατά πόσον η Ε.Ε. θα μπορέσει να ξεπεράσει την κρίση που σήμερα αντιμετωπίζει, για να κάνει τις απαραίτητες αλλαγές στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Ας εξετάσουμε όμως τις σχέσεις μιας χώρας ήδη μέλους της Ε.Ε, της Ελλάδας, με την Τουρκία. Οι σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας έχουν περάσει από πολλά κύματα και διάφορες εντάσεις. Μερικά γεγονότα, τα οποία θα μπορούσαν να επιβεβαιώσουν αυτή τη τεταμένη σχέση μεταξύ των δύο χωρών είναι οι συνεχείς παρεμβάσεις της Τουρκίας στον εναέριο χώρο, αλλά και οι επανειλημμένες παραβιάσεις της στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Επίσης, οι συνεχείς εξαγγελίες του Ταγίπ Ερντογάν κατά της Ελλάδος, καθώς και η κράτηση των δύο Ελλήνων στρατιωτικών στην Ανδριανούπολη για 167 ημέρες. Σύμφωνα με το άρθρο 2, ⸹2 του Ευρωπαϊκού Συντάγματος και την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, η Ένωση και τα κράτη μέλη εκπληρώνουν τα εκ του Συντάγματος καθήκοντα, βάσει αμοιβαίου σεβασμού και αμοιβαίας συνεργασίας. Εύλογα, λοιπόν, προκύπτει το ερώτημα, πώς μια χώρα επιδιώκει την ένταξη της στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, όταν πρωτίστως η ίδια δεν ακολουθεί πιστά το ευρωπαϊκό δίκαιο και ότι αυτό επιτάσσει. Πως απαιτεί η Τουρκία την ένταξη της στην Ε.Ε έχοντας εχθρική στάση απέναντι στην Ελλάδα; Πως απαιτεί την ένταξη της όταν είναι απόλυτη και συμπεριφέρεται τόσο εγωιστικά στην επίλυση του κυπριακού ζητήματος; Ποιος της το επιτρέπει αυτό; Ποιός έχει δώσει τόσο θάρρος στον Ταγίπ Ερντογάν, ώστε να διενεργεί δημοψήφισμα για την ένταξη της χώρας του στην Ε.Ε, χωρίς να υπολογίζει τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τις επιταγές του; Κι αν τελικά ο λαός δώσει ρητή εντολή για ένταξη της χώρας στην Ε.Ε, ποια θα είναι η στάση του Ταγίπ Ερντογάν προς αυτόν, εάν τελικά δεν μπορέσει να πραγματοποιήσει τις υποσχέσεις του; Ποιος παρέχει αυτή τη σιγουριά στον Τ. Ερντογάν, έτσι ώστε να έχει τέτοια άνεση να διενεργεί δημοψήφισμα;  Θα μπορούσε να διακυβεύεται ακόμα και η θέση του με αυτή του κίνηση. Δε φοβάται;

Όλα αυτά είναι μερικά αναπάντητα ερωτήματα, τα οποία δέχονται διαφορετικές ερμηνείες μέσω προσωπικών κριτηρίων και βουλήσεων. Μια σοφή λαϊκή ρήση λέει: «Ο κακός χρόνος περνάει, ο κακός γείτονας, ποτέ!»

Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να φέρει ένα δύσκολο εγχείρημα εις πέρας, σε μία εποχή, οπού τόσο οι ευρωπαϊκοί, όσο και οι δημοκρατικοί θεσμοί καταλύουν. Πρέπει να δώσει μια ανώδυνη λύση στο θέμα, ξεπερνώντας τις όποιες δυσκολίες, αλλά ταυτόχρονα προστατεύοντας όλα τα μέλη της. Γιατί αυτό σημαίνει Ευρωπαϊκή Ένωση, όσο και αν το έχουμε λησμονήσει. Σημαίνει αλληλεγγύη, σεβασμό, όμως πάνω από όλα ειρήνη και συμβιβασμό!